از مشخصات فاشيستها تعدد دشمنان آنها است گاه چنان احساس توطئه و دشمني مي كنند كه زمين و زمان را هم دشمن مي پندارند گاه دايره ي اين دشمني به حوزه ي حروف و كلمات نيز مي رسد !

نمونه ي بارز آن حكومت تركيه است كه به مدت 80 سال ملت كورد را در خانه وكاشانه ي هزاران ساله ي خود مورد ستم و خفقان و اسارت قرار داده است در چند ساله ي اخير بر اثر مبارزات ملت كورد و فشار افكار عمومي جهان اندكي از اين خفقان كاسته شده و در سايه ي تكنولوژي مدرن امروزي اخبار اين وضعيت خفقان آور به بيرون از مرزها درز مي كند :

1-   در سالهاي اخير ملت كورد گام هاي عملي در راستاي حفظ فرهنگ خود بر مي دارد والدين كورد تمايل زيادي براي استفاده از اسامي كوردي روي فرزندان خود دارند و اين امر به معضلي براي فاشيست هاي حاكم تبديل شده است از آنجا كه بعضي از حروف كوردي در تركي تلفظ نمي شوند    ( مانند حرف W در اول كلماتي مانند WELAT  ) ناچارا  فاشيست ها اين حروف را حروف تروريستي اعلام كرده اند ! (خدا رحمت كند بوش پدر را كه اين كلمه ي تروريست را ياد نوچه هايش داد !)

2-   در شبكه ي تلويزيوني دولتي و تازه تاسيس TRT6 كه به زبان كوردي برنامه پخش مي كند روي بعضي كلمات حساسيت شديدي اعمال مي شود از جمله كلمه ي (كوردستان ) كه مانند بسم الله كه گويند  اجنه از آن وحشت دارند عامل وحشت فاشيست هاست و سانسورچي ها در زماني  كه از طرف مصاحبه شونده ها استفاده شود صداي آن را حذف مي كنند .

3-   نكته ي عجيب و فضاحت بار ديگر در اين شبكه استفاده از صدا و تصوير خوانندگان معارض كورد بدون كسب اجازه  و حتي نامبردن از آن ها ست نمونه آن استفاده مكرر و روزانه از صدا و تصوير مرحوم (آرام تيگران ) است كه مدتي زيادي از درگذشت وي نگذشته و حكومت تركيه اجازه ي بازگشت جنازه وي به تركيه و شهر ( آمد ) در كوردستان را صادر نكرد و در اروپا به خاك سپرده شد .  به اين مي گويند فضاحت و پررويي و ترس فاشيست ها !       

كامنت يكي از هم وطنان بيجاري :

پنجشنبه 25 تیر1388 ساعت: 18:51 توسط:عشق فقط کردستان

 سلام تشکر از سايتتون من خلکی بیجارم وقتی تو اینترنت سرچ میکنم و کلمه گروس رو میزنم تو بعضی از وبلاگ ها کلمه بیجار آذربایجان رو استفاده میکنند در صورتی که در شهر بیجار اصلا ترک وجود ندارد لطف کنید در مورد گروس مطالب بیشتری تو وبلاگ تون بنویسید تشکر بو هموتان آواتی خوشی و سربرزی اکم .

اينك مختصري از شهر كردستاني بيجار :

بیجار (به کردی: بیجاڕ، Bîcar) یکی از شهرهای استان کردستان و مرکز شهرستان بیجار است. این شهر در طول ۴۷ درجه و ۳۶ دقیقه شرقی گرینویچ و عرض شمالی ۳۵ درج و ۵۲ دقیقه استوا قرار دارد. ارتفاع بیجار از سطح دریا ۱٬۹۴۰ متر می‌باشد. این شهر دارای آب و هوای سرد و خشک می‌باشد.

این شهر یکی از قدیمی ترین شهرهای کردستان است. قدمت تاریخی این منطقه به هزاره سوم قبل از میلاد مسیح می‌رسد و موید این فرض «دژ سترک» است که در عهد مادها، پارتها و ساسانیان به عنوان پایگاه استراتژیک از آن استفاده می‌شده است.

«بیجار» كلمه اي كردي كه در فارسي «بیدزار» تلفظ مي شود یعنی محلی که درخت بید زیاد در آن می‌روید، (جایگاه بید)است. از اين اسامي امكنه كه در كردي به جار ختم مي شود فراوانند مانند روستاي  نرگسجار

اکثريت مردم بیجار به زبان کردی (شاخه جنويي) تکلم میکنند

از نقاط دیدنی این شهر می‌توان به بازار بزرگ قدیمی بیجار، آرامگاه شیخ فاضل گروسی، تیمچه امیر تومان، تیمچه حاج شهباز، پیست اسکی بین‌المللی نسار اشاره نمود.

بیجار با تمام زیبائی هایش

داروهای گیاهی بیجار فراوان و دارای اهمیت است من جمله ازوه (آویشن)، مرزه ،گل کو ، گل گاو زبان ، بید ، پونه ، بومادران ، ریواس ، خاکشیر ، اسفند ، سیسمبر(شاه نسترن) رازیانه ، بابونه ، زبان گنجشک، کنگر ، شنگ و انواع عر قیجات.

منطقه حفاظت شده محيط زيست  در اين منطقه انواعي از جانوران وگياهان كه برخي از آنها كمياب هستند زندگي ميكنند.قوچ و ميش ارمني -گراز-گرگ-روباه- شغال و گونه هاي ديگري از پستانداران و همينطور انواع خزندگان ومارهاوپرندگان كميابي همچون عقاب طلايي نمونه هايي از جانداران هستند كه در مراتع و حاشيه رودخانه هاي اين منطقه زيست ميكنند.رودخانه هاي اين منطقه نيز انواعي از ماهي ها و ديگر جانوران آبزي و كنار آبزي را در خود جاي داده اند.از ماهي هاي جالب اين رودخانه‌ها مي توان اسبله(گربه ماهي)و نوعي ماهي كه در كردي  زرده ماهي خوانده ميشود را نام برد.

قالی بیجار یکی از اصیل‌ترین فرش‌های كردي و ایرانی است و زیبایی و دوام آن شهرت جهانی دارد.در كردستان و ايران فرش هاي بيجار ، سنه و هةوشار معروف هستند .

 گلیم بیجار نیز از نظر مرغوبیت شهرت دارد. از دیگر سوغاتی‌های این شهر می‌توان به حلوا سوهانی، نان شیرمال مخصوص بیجار و انواع ترشی‌های خوشمزه اشاره نمود .

منبع : جغرافياي كردستان  

ئیسماعیل بێشکچی: پرسی کورد ته‌نیا به‌ فیدرالی چاره‌سه‌ر ده‌بێ

(( گزارش خبرگزاري فارس به نقل از رويترز ، شكاف درامدي و گسترش فقر در مناطق شمالي و جنوبي اين كشور به شدت به چشم مي خورد . بر اساس اين گزارش ، فقر اقتصادي در مناطق روستايي عراق بسيار بيشتر از مناطق شهري است .
وزارت برنامه ريزي و توسعه عراق نيز اعلام كرد ، بيشترين ميزان فقر مربوط به استان جنوبي مثني با 49 درصد ، استان مركزي بابل با 41 درصد و استان صلاح الدين با 40 درصد است .
كمترين ميزان فقر نيز در سه استان شمالي عراق در منطقه كردستان شامل استان دهوك 10 درصد ، اربيل و سليمانيه با 3 درصد است . خط فقر اقتصادي در عراق درآمد 76896 دينار عراق معادل 66 دلار در ماه است . عبدالزهرا هنداوي سخنگوي وزارت برنامه ريزي عراق تاكيد كرد ، بيكاري ، مفاسد مالي و از بين رفتن زير ساختها نقش زيادي در گسترش فقر اقتصادي در عراق داشته است . دولت عراق بايد با تشكيل كميته ويژه اي هر چه سريعتر برنامه هاي جامعي را براي ر يشه كني فقر اتخاذ كند))
در ریشه یابی اختلاف فاحش توسعه اقلیم کردستان عراق با مناطق مرکزی و جنوبی عراق می توان گفت :

حکومت و اداره ی امور در اقلیم کردستان فدرالی است یعنی توسط مردم و احزاب منطقه اداره می شود و حکومت مرکزی در آن نقش کم رنگی دارد به همین دلیل همکاری و همفکری مردم و مسئولین بسیار است و امنیت مناسبی را ایجاد نموده است که خود بستر سرمایه گذاری های داخلی و خارجی را فراهم آورده است . علاوه بر پیشرفت های سریع اقتصادی در زمینه فرهنگی نیز اقلیم کردستان نتایج درخشانی دارد صدها موسسه فرهنگی و علمی و روزنامه و کانال تلویزیونی و رادیویی و ماهواره و چاپ هزاران کتاب با مطالب متنوع شاهدی بر این ادعا است .

شاید اگر مناطق دیگر عراق در پروسه ی فدرالی شرکت می نمودند اکنون آمار اقتصادی به گونه ای دیگر بود ! 

بر گرفته از وبلاگ http://www.shahabaddin.blogfa.com/post-92.aspx

از يكسان سازي نظامي به يكسان سازي فرهنگي

در حاشيه‌ي راه‌اندازي كانال تلويزيوني TRT6 تركيه

فاجعه‌اي به نام جنگ جهاني اول در ابتداي قرن بيستم بدون شك منتج به نتايجي تاثير گذار، در بسياري از حوزه‌ها شد. كه اولين و شايد تاثير گذارترين اين نتايج تغيير در جغرافياي سياسي جهان و به ويژه خاور ميانه و تجزيه‌ي منتقمانه‌ي امپراتوري مسلمان عثماني به دست فاتحان جنگ بود. اين انتقام به طرز شديدتري اما، دامن كوردها را گرفت و سرزمين آن‌ها را به صليبي كشيد كه بسياري از كوردها بر اين باورند در پاسخ به جنگ‌هاي فاتحانه‌ي سردار جنگ‌هاي صليبي، صلاح‌الدين ايوبي كورد بوده است.

 اگر چه در اولين قرارداد پس از جنگ و در معاهده‌ي «سور» قرار بر اين بود كه امپراتوري عثماني به كشورهاي عراق،اردن،سوريه،تركيه و كوردستان تجزيه شود، اما به دليل غفلت كوردها و حاضر نشدن نماينده‌ي آن ها بر ميز مذاكرات اين اتفاق به تاخير افتاد و در فاصله‌ي 1919تا1921 كمال مصطفي پاشا(آتا تورك) با به راه انداختن جنبش ترك‌هاي جوان و بستن پيمان با فعالان سياسي كورد‌ تركيه براي تاسيس جمهوري مشتركي ميان كوردها و تورك‌ها و تاسيس كشوري واحد به نام تركيه كه قرار بر اين بود جمهوري‌اي باشد مبتني و تامين كننده‌ي خواست‌ها و منافع مشترك كوردها و ترك‌ها، آن‌ها را راضي كرد كه در عهدنامه‌ي «لوزان»، از 5كشور شدن عثماني جلو گيري نمايند و  دول فاتح به همان چهار كشور قناعت كنند. عهدنامه‌ي لوزان نه تنها به تقسيم عثماني به 4كشور بلكه به تقسيم كوردستان نيز ميان 4كشور ايران،تركيه،سوريه و عراق انجاميد. 

ROVER Farqînîj / Badê ke dewlete seba kurdki yew kanala trt yî  akerde, êdî beno ke seba zîwan û kûltûrî zî tay gaman bierzo.

   Îhtîmalêko zaf pîlo na dewlete, do trt-6î ra dîma tay qanûnan vejo ya zî nê qanûnê ke zîwan û kûltûrê kurdan qedexe kerdê do bêrî bedelîyayîşî. Çunke na dewlete zî endêke ehmeq nîya: Hetêk ra qedexe bîbo û hetêk ra zî serbestî bîbo.

صاحب قاموس مینویسد دنبل بر وزن قنفذ نام قبیله ای از اکراد است که در اطراف موصل سکونت دارند احمد بن نصیرفقیه مشهور شافعی و علی بن ابی بکر بن سلیمان محدث از این طایفه می باشد.

مولف تاریخ بخش فارسی سلسله نسب این طایفه را به طریق ذیل بیان می کند.

ابا مظفر جعفر شمس الملک بن امیر عیسی ملقب به سلطان صلاح الدین بن یحیی کرد بن امیر یحیی بن امیر جعفر ثانی بن امیر سلیمان بن امیر شیخ احمد بیک بن امیر موسی ملقب به ملک طاهر بن امیر عیسی ملقب به ملک طاهر بن امیر موسی بن امیر یحیی وزیر هارون الرشید بن قباد بن برمک بن اردوان بن برمک بن انوشیروان

اسلاف امرای دنبلی جزو نقباء و مرشدین متصوفه محسوب می شدند . امیر یحیی که یکی از آن مشایخ است بنا به روایت صاحب شرفنامه هزار و دویست تکیه و خانقاه در اطراف آذربابجان و شام بنا نمود و سلسله بکتاشیه را رونقی تازه داد. قبور مشایخ دنبلی زیارتگاه عمومی بوده است.مشایخ این سلسله با سلاطین صفویه موتلف و متفق بودند عده ای از محدثین مذهب اثنا عشری از دنبلی ها بوده اند.محمد ابن وهبان دنبلی بواسطه کمیل بن زیاد نخعی از حضرت امیر المومنین (ع) حدیث روایت میکند. امیر احمدخان دنبلی معاصر نادرشاه افشار بوده و در سامراء آثار بسیار از او باقی است.مقبره دنبلی ها (دنابله) درسامرا تاکنون مشهور است  این طایفه شهرخوی را کرسی نشین امارت خود قرار داده و آن شهر را کاملا آباد نمودند . احمد خان دنبلی که معاصر نادر شاه بوده است در آبادانی شهر خوی اقدامات بسیار نمود . قلمرو حکومت این سلسله در کردستان و اطراف تبریز بوده است .

دنبلی ها به چندین شعبه مختلف منشعب شده اند که عبارتنداز قبیله یحیی دنبلی منسوب به امیر یحیی، شمسگی منسوب به شمس الملک دنبلی ، عیسی بگلو از اولاد امیر عیسی ، بگزادگان از نسل امیر فریدون و ایوبخانی منسوب به ایوب خان که به امر مامون عباسی و امیر تیمور و سلطان سلیم به اطراف کاشان ،خراسان ، خبوشان ، شیروان ، گنجه و قره داغ متفرق شدند .

یکی از رسوم دنبلی ها این بوده است که همیشه سر سلسله آنها از نسل امیر عیسی انتخاب شود . عبدالرزاق بیک دنبلی کتابی موسوم به ریاض الجنه راجع به حالات دنابله تالیف کرده است .

ابا حنیفه دینوری در کتاب انساب الاکراد می نویسد سر سلسله این طایفه به امیر عیسی منتهی می شود و امیر عیسی از احفاد برامکه وزرای بنی عباس می باشد.

صاحب شرفنامه بدلیسی راجع به دنابله می نویسد: «نسب امرای دنبلی به عیسی نام شخصی از اعراب شام می پیوندد و به روایتی از عمریه به نواحی آذربایجان افتاده سلاطین ماضی ناحیه سکمن آباد خوی را به طریق اوجاقلق بدو ارزانی داشته مدتها در آنجا ساکن گشته روز بروز عشایر و قبایل بر او جمع شدند. در اوایل امرا و عشایر دنبلی به قاعده ناپسند یزیدی[1]عمل می نمودند و ثانی الحال که امرا ایشان به عیسی بیگی مشهورند و بعضی از عشایر از آن بدعت رجوع کرده طریقه اهل سنت و جماعت پیش گرفته اند و برخی همچنان در عقیده فاسد خود مصرند» و به روایتی اصل عشایر دنبلی از ولایت بختی آمده و در مابین اکراد ایشان را دنبل بخت میخواندند و شیخ احمد بیک از اولاد عیسی بیک در زمان تراکمه آق قویونلو به مراتب عالی رسید و آق قویونلو ها قلعه بای و بعضی از ولایت حکاری را مسخر گردانیده بدو تفویض کردند. این شخص همان امیر دنبلی است که بعد از قتل عزالدین شیر ، از طرف آق قویونلو ها حکومت کردستان را داشته است. به زعم شرفنامه امارت و حکومت ایل دنبلی از واقعه تسخیر حکاری شروع می شود.

سید حسن زنوزی نیز مختصری از حالات دنابله را در کتاب ریاض الجنه عربی نقل نموده است .

امین احمد رازی در کتاب تذکره هفت اقلیم شرحی راجع به دنابله می نویسد .

مرحوم محمدعلی خان تربیت در کتاب دانشمندان آذربایجان در بخش دنبلی ها از کتاب ریاض الجنه نوشته عبدالرزاق بیک دنبلی استفاده کرده و می نویسد:

« بنا به نگارش تواریخ و سیر حسب و نسب دنبلی ها به یحیی برمکی منتهی می شود مشارلیه چهار پسر داشته جعفر ، محمد، فضل و موسی . این آخری و اولاد او والی شامات بوده و در آنجا 150سال سلطنت کرده اند . عیسی بیک نام از این خانواده که ابوموسی ثانی لقب داشته به قلعه دنبل و سگمان آباد آمده شیوه تفرد و تجرد پیش گرفته پس از زمانی اکراد دنبل که از سی هزار خانواده متجاوزبوده است دست ارادت به او داده و اعقاب اومدتها در آن سامان حاکم و فرمانفرمای آن طایفه شده ، قطور و اواجق و نخجوان و شرور و غیر آنهادر تصرف آنان بوده تا ظهور سلطان حیدر استقلال داشته اند. پیر موسی دنبلی در سنه 360 و امیر جعفر ملقب به شمس الملک متوفی در تاریخ 555 هجری از مشاهیر این سلسله بوده است و مقبره آنان در خارج شهر خوی به فاصله دو هزار ذرع از آن واقع شده و مناره کله آهو که در پهلوی آن مقبره از دور نمایان است از آثار همین شمس معروف بوده و از بقایای آن عهده است .امیر عیسی پدر شمس الملک و امیر یحیی جد وی که هزار و دویست تکیه و خانقاه در اطراف شام و آذربایجان بنا نهاده نیز از مشاهیر این سلسله میباشد .امیر محمودخان که متخلص به خاور و در زمان فتحعلی شاه مخاطب بار بوده از مشاهیر این طایفه می باشد . تاریخی تا سنه 1005و یکی دیگر از آنها تاریخی علیهده برای دنبلیان تا سنه 1258نوشته اند و غیر از این نسخ خطی مختصری هم در جهان نما و شرفنامه و آثارالشیعه راجع به تاریخ و رجال این طایفه نوشته شده و هر سه کتاب چاپ شده اند.»

تمامی مورخینی که در دوره های زمانی متفاوتی در مورد اصل و نسب دنابله تحقیق نموده اند در این اصل اتفاق نظردارند که نسب دنابله به برمکیان میرسد و در این امر تردیدی نیست .

علاوه برکتاب قاموس وانساب الاکراد، تاریخ شرفنامه نوشته امیرشرف الدین خان بدلیسی، تذکره هفت اقلیم نوشته امین احمد رازی، تاریخ کاشان نوشته عبدالکریمخان کلانترضرابی متخلص به سهیل، آثارالشیعةالامامیه نوشته عبدالعزیزحواهرکلام(جزءچهارم)،ریاض الجنه نوشته عبدالرزاق بیگ متخلص به مفتون، ریاض الجنه نوشته محمد حسن ریاضی زنوزی متخلص به فانی،تذکره الدنابله که اصل نوشته متعلق به محمودخان خاور بوده و توسط اشتهاردی تنظیم و منشر گردیده، تاریخ دنابله نوشته حاجی محمدآقا پسرعبدالرزاق بیگ، تاریخ کشاف، تاریخ دنابله نوشته حسین خان پسر محمدصادق خان، رساله موتمن نوشته میرزا زین العابدین خان موتمن الاطبا پزشک مخصوص ناصرالدین شاه، تجربه الحرار وتسلیه الابرار نوشته عبدالرزاق بیگ و چندین کتاب دیگر که جملگی از کتابهای معتبر و مرجع میباشند، در خصوص اصل و نسب طایفه دنبلی اتفاق نظر دارند .

1- یزیدیه، از ادیان باستانی رایج در کردستان است.واژه یزیدی مشتق از کلمه «ایزد» یا «یزته» است که در زبان پارسی باستان به معنای «دین خدایی» است و هیچگونه ارتباطی به یزیدبن معاویه ندارد. یزیدیان از واژه ٔ داسنی برای نامیدن خود استفاده می‌کنند.

این دین پیش از ورود اسلام، در مناطق کردنشین وجود داشته و تحت تأثیر ادیان زرتشتی و مانوی قرار گرفته، از عقاید مهرپرستانه و ثنویت زرتشتی ،دین یهود و فرقهٔ «نسطوری» و عقاید صوفیه (پس از اسلام) نیز متاثر می باشد. در منابع مربوط به فرقه‌های اسلامی آن را فرقه‌ای از جمله غلاة شیعه دانسته‌اند .

یزیدیها بزبان کردی تکلم نموده و اکثر آنان در کردستان عراق ، در اطراف موصل و مغرب آن در ناحیهٔ سنجار و قسمت کردنشین ارمنستان و اطراف شهر تفلیس گرجستان زندگی می‌کنند هرچند که در سایر مناطق کردنشین هم پراکنده اند. شمار نسبتاً زیادی نیز در اروپا به ویژه آلمان مقیم هستند. شمار یزیدیان حدود ۱۵۰ هزار نفر ذکر شده‌است.

یزیدیها بوسیلهٔ فردی بنام «شرف‌الدین ابوالفضائل عدی بن مسافر بن اسماعیل بن موسی بن مروان بن حسن بن مروان» معروف به شیخ عدی مسلمان شدند. وی فردی صالح و باتقوا و متولد شهر بعلبک سوریه بوده بعدها در منطقه حکاری در کردستان ترکیه و شهر موصل عراق ساکن گردیده‌ و در آن مناطق با نام «شیخ عدی حکاری» معروف شده است.شیخ عدی معاصر امیرجعفرشمس الملک و شیخ احمدبیگ دنبلی بوده و بین سالهای ۵۵۵ تا ۵۵۸ قمری و در سن ۹۰ سالگی فوت نموده، آرامگاهش در نزدیکی شهراربیل واقع است. گروهی بنام «میرها» که خود را منسوب به شیخ عدی میدانند در میان یزیدیها از احترام خاصی برخوردارند.

 شهر خوي مركز شهرستان خوي در استان آذربايجان غربي با پهنه اي حدود 30 كيلومتر مربع در شمال استان آذربايجان غربي واقع شده است . معني واژه خوي و ريشه اين نام و اينكه از چه زماني به اين شهر خوي گفته اند روشن نيست . 

 واژه خوي در زبان كردي و پهلوي به معني نمك است از آن جا كه كردان بازمانده مادها بوده و يا اين كه  مادها از آنها هستند و تا كنون زبان باستاني خود را كه ادامه ی زبان مادی باستان است حفظ كرده اند ، مي توان گفت كه ساكنان نخستين خوي از مادها بوده اند و اينان مسكن نخستين خود را به دليل وجود معادن نمك در اين ناحيه « خوي » ناميده اند .

 كاربرد نام خوي در شعر فارسي ، از جمله در شعرهاي خاقاني شرواني ، لامعي گرگاني و ديگران ، نشان مي دهد كه بيان آن در سده هاي گذشته هم به صورت امروزي بوده است . شاعران با استفاده از اينكه اين واژه ( خوي ) به معني عرق هم هست و در پهلوي xvai بيان مي شده است مضمون هايي به صنعت ايهام پرداخته اند و ظهير خونجي شاعر سده 6 و 7 هجري قمري در يك رباعي ، اصل گل سرخ را از شهر خوي دانسته است .

گل را مبارك رخ و فرخنده پي است                     هر جا كه بود زينت آن جا ز وي است

گفتم : ز كدام شهري ، اي من خاكت                    گفتا : نشنيده اي كه اصلم ز خوي است

بنا به اظهار نظر ظهيري ، امروز نيز گل سرخ در شهر خوي و پيرامون آن فراوان است و حتي گونه هايي از آن در باغ هاي شهر ، به صورت خودرو بن و ريشه دارد و گل و گلاب خوي داراي امتياز و ويژه اي است . ماه خرداد را هم كه گلها شكفته مي شوند « گله ماه » مي نامند كه به صورت پهلوي « ماه گل » است و اين تعبير كهن نيز پيشينه بسيار بازار گل سرخ را در اين شهرستان مي دهد و همه اينها ادامه آبادي و فرهنگ را در شهر خوي در طي سدها مي رساند .

اين شهر از قديم الايام داراي اهميت استراتژيك بوده است تا آنجا كه فتحعلي شاه قاجار با راهنمايي ژنرال گاردن ديوار استواري گرد آن ساخت . اين شهر يكي از شهرهاي كهن ايران است كه در دوران مادها و پيش از آنها وجود داشته است و در دوران هخامنشي ، اشكاني و ساساني نيز جز قلمرو آن ها بوده است . اين شهر در طي تاريخ كهن خود بارها توسط سرداران و پادشاهان مختلف از قبيل عتبه بن فرقد سلمي سردار اسلام و يوسف بن ابوالساج فتح شد . اين شهر به دليل جايگاه جغرافيايي و نظامي كه داشت ، از اهميت زيادي برخوردار بود . جنگ چالدران بين شاه اسماعيل و سلطان سليم در 920 هجري قمري در 70 كيلومتري شهر خوي در گرفت و همچنين در دوران حكومت بازماندگان نادرشاه افشار و زنديه ، امراي خاندان دنبلي مدتها در خوي حكومت كردند .

شهر خوي در عرض جغرافيايي َ32 و ْ38 شمالي و طول جغرافيايي َ58 و ْ44 شرقي قرار گرفته است و ارتفاع آن از سطح دريا 1103 متر مي‌باشد و رودخانه قطورچاي از منطقه قطور كه در نزديكي خوي قرار دارد ميگذرد .

با توجه به اينكه در طول دورة آماري 1986 لغايت 1996 متوسط درجه حرارت گرمترين ماه 83/31 درجه سانتيگراد و ميانگين بارندگي سالانه 6/214 ميليمتر و ميانگين‌ دماي متوسط سالانه 4/13 درجه سانتيگراد بوده است. اقليم شهر خوي نسبت به اروميه خشكتر و گرمتر مي‌باشد.

ميانگين روزهاي يخبندان در طي اين دورة آماري 2/112 روز مي‌باشد و متوسط سرعت وزش باد 2200 متر بر ثانيه و ميزان متوسط رطوبت طي اين دورة آماري 36/59 درصد مي‌باشد.

ويژگيهاي جغرافياي تاريخي شهرستان خوي :

خوي بعلت همسايگي با دو كشور خارجي در گذشته داراي اهميت نظامي و سياسي بوده است. صرف نظر از وضع ظاهري شهر كه حاكي از تجاري بودن آن است. طبق مدارك موجود خوي از زمان‌هاي قديم اهميت بسياري داشته است. پيش از اسلام ، شعبه اي از بزرگ راه معروف ابريشم كه شرق و غرب را به هم متصل مي‌نموده از خوي عبور مي‌كرده است. درصدر اسلام طبق نوشته اصطخري و نقشه موجود در كتاب المسالك و الممالك ، بزرگراهي كه عربستان را به ماوراي خزر و ارس و اردبيل و مركز آذربايجان وصل مي‌كرده از خوي مي‌گذشته است.